در ایران، متأسفانه ترجمۀ state crime به «جرم حکومتی» رایج شده و عمدهی پژوهشها و ترجمههای دانشگاهی نیز این ترجمه را ترجیح دادهاند. یک مقالهی علمی-پژوهشی نیز به نفع ترجمهی state crime به «جرم حکومتی» منتشر شده که استدلال روشنی در آن به چشم نمیخورد، استدلال قانعکننده که به کنار. احتمالاً اقتدار دانشگاهی در رواج این ترجمه سهم داشته است. وقتی دانشگاههای مهم کشور، یک ترجمه را در عنوان پژوهشها و رسالهها برمیگزینند، محتملتر است که آن ترجمه رواج یابد و در عنوان کتابها و مقالهها نیز نقش بندد.
به نظرم واضح میرسد که ترجمهی state crime به «جرم حکومتی»، نادقیق است و ذهن حقوقیِ دقیق نباید به آن گرایش یابد. در ادامه، به نفع این ادعا استدلال میکنم: بهتر است state crime را به «جرم دولت» یا «جرم دولتی» برگردانیم و از ترجمهی آن به «جرم حکومتی» بپرهیزیم. در استدلال من، مفهومِ-تاحدودی شکلیِ- «انسجام» محوریت دارد. البته در کنار این استدلال، شاید وقتی دیگر، چند دلیل ماهوی نیز به سود ادعایم پیش بگذارم.
ترجمهی state به «حکومت» با ترجمههای دقیق و رایج در حقوق ایران-و در قلمرو مسئولیت دولت- ناسازگار است. ما در قلمروِ حقوق بینالملل از دیرباز تاکنون-به درستی- از «مسئولیت بینالمللی دولت» سخن گفتهایم، نه مسئولیت بینالمللیِ «حکومت». همچنین در قلمرو حقوق اداری و حقوق مدنی نیز-به درستی- از «مسئولیت مدنیِ دولت» حرف میزنیم، نه «مسئولیت مدنیِ حکومت». اکنون نیز لازم است از «جرم دولت» و «مسئولیت کیفری دولت» حرف بزنیم. رعایت «انسجام» اقتضا دارد برای واژۀ یکسانِ «دولت»، از یک معادل فارسی استفاده کنیم. پرسش این است: طرفداران ترجمه state crime به «جرم حکومتی» آیا حاضرند «مسئولیت حکومت» در حقوق بینالملل و حقوق اداری و مدنی را جایگزین اصطلاحِ جاافتاده و دقیق «مسئولیت دولت» کنند؟ گمان نمیکنم کسی تا این حد بیباک و بیمبالات باشد. اما اگر نه، چرا در قلمرو حقوق کیفری معادلگزینیشان را تغییر میدهند؟
به علاوه،ما در نظریهی سیاسی-حقوقی نیز معمولاً-به درستی- واژهیstate را به «دولت» ترجمه میکنیم. برای مثال، ترجمهی nation-state به «ملت-دولت» کاملاً رایج و دقیق است و جایگزین کردن آن با «ملت-حکومت» کاملاً بیوجه به نظر میرسد. رعایت انجسام، فضیلت مهمی است و به ویژه حقوقدانان باید خود را حتیالمقدور به این فضیلت مجهز کنند. این رعایت انسجام، ما را وا میدارد state را در شاخههای مختلف حقوق به «دولت» برگردانیم و با استفاده از واژهی «جرم حکومتی» به پریشانی دچار نشویم.
دشوار نیست حدس اینکه چرا عدهای به ترجمهی state crime به «جرم حکومتی» گرایش یافتهاند. احتمالاً با خود گفتهاند واژهی «دولت» در زبان روزمره بیشتر به معنای «قوه مجریه» به کار میرود و از این حیث گمراهکننده است. حدس میزنم این انگیزه در کار بوده، هرچند امیدوارم حدسم درست نباشد و آن عده، دلایل عمیقتری در ذهن داشته باشند. دقت شود هم واژهی state در انگلیسی و هم «دولت» در فارسی، معانی مختلفی دارند. پس باید به دقت این معانی را از هم تفکیک کنیم و به مخاطب بگوییم که هنگام سخن گفتن از «جرم دولتی» کدام معنا را اراده میکنیم. نظیر این وظیفه را پیشینیان ما هنگام حرف زدن از «مسئولیت مدنی دولت» یا «مسئولیت بینالمللی دولت» انجام دادهاند. بگذریم از اینکه خود government در انگلیسی و «حکومت» در فارسی هم از جهات دیگر به ایهام دچار است. به هر روی، اگر کسی به دلیل «استفادهی روزمره» به ترجمهی state crime به «جرم حکومتی» گرایش یابد، او را در عالَم ترجمه یک «پوپولیست» میپندارم. او دقیقاً مانند پوپولیستها، با ترجمهاش دقت نظری را قربانی کرده، بدون اینکه به ما توضیح دهد چرا استفاده از «دولت» در دیگر حیطههای حقوق را کنار نمیگذارد. state یا «دولت»، یک مفهوم نظری بسیار غنی است و روا نیست به هیچ معنا آن را به «حکومت» فروکاهیم.



